Antoni Cofalik: ABC na altówkę część 1 - szkoła gry na altówce

Szkoła ABC na altówkę jest transkrypcją cenionego przez nauczycieli podręcznika Skrzypcowe ABC Antoniego Cofalika. Głównym założeniem autora transkrypcji było, by uczniowie już od początku nauki mogli korzystać z kompletnego materiału ćwiczeniowego i muzycznego w kluczu altowym. Akompaniament fortepianowy został przejrzany i opracowany tak, by dostosować go do rejestru i barwy altówki.

Szkoła jest przeznaczona dla uczniów rozpoczynających grę na instrumencie zarówno w szkołach muzycznych cyklu 6- jak i 4-letniego.

Materiałem muzycznym, na którym została oparta szkoła, są dziecięce piosenki oraz melodie ludowe różnych narodów, a także wybrane fragmenty muzyki artystycznej z różnych epok ze szczególnym uwzględnieniem tańców z okresu baroku i klasycyzmu. Uzupełniają go gamy, krótkie ćwiczenia, etiudy oraz opatrzone tytułami drobne utworki.

Całość podzielona została na dwie części. W pierwszej uczeń zapoznaje się z podstawowymi elementami techniki gry na altówce; cześć druga (wydana osobno) stanowi kontynuację i rozwinięcie pierwszej. Cześć opisowa przeznaczona jest dla nauczycieli oraz tych, którzy pomagają dziecku podczas ćwiczenia w domu. Fragmenty w ramce skierowane są do ucznia. Również fotografie i rysunki mogą zainspirować do twórczego podejścia, mogą służyć do urozmaicenia, do pobudzenia fantazji, do poszerzenia wiedzy i umiejętności.

Układ i kolejność wprowadzonych w szkole zagadnień zasadniczo nie różni się od tego, co znajdziemy w innych tego typu podręcznikach. Pierwsze rozdziały (1-12) to zapoznanie dziecka z altówką, „ustawienie” jego aparatu gry, gra na pustych strunach. Od rozdziału 13 dziecko poznaje na przemian podstawowe elementy techniki prawej i lewej ręki.

Nowością w stosunku do innych tego typu podręczników jest wyraźne wyartykułowanie poszczególnych problemów i zadań oraz ich poszerzenie w jednostkach, które są konieczne i istotne dla ich nauczania, które są niezbędne w nauczaniu. Uczeń jest świadomy tego, czego się uczy, a zdobywanie kolejnych umiejętności połączone jest zawsze z ugruntowaniem niezbędnej wiedzy.
Od pewnego momentu uczeń zapoznaje się też z zapisem nutowym, poznaje podstawy zasad muzyki. Na samym początku nauki nie jest konieczne, aby dziecko znało nuty w kluczu altowym, wystarczy jedna znajomość strun. Nawet wtedy, gdy gra już palcami, większość ćwiczeń i melodii powinno grać ze słuchu, powtarzając je za nauczycielem. Dopiero później nauczyciel tłumaczy dziecku to, co zagrało. Metoda bez nutowa, pomaga dziecku skoncentrować się na obserwacji swojego aparatu gry oraz słuchaniu własnej gry. Zmusza je ona do wyraźnego usłyszenia tego, co ma zagrać, uświadamia zależność „palca od ucha".

Jeśli chodzi o sposób korzystania z zawartego w szkole materiału muzycznego, nauczyciel nie jest zobligowany do przerabiania z uczniem wszystkich poleceń i utworów, a także do ścisłego przestrzegania zaproponowanej kolejności. Prawie od początku nauki możliwe jest pewna swoboda w dobrze programu dla poszczególnych uczniów. Mniej więcej od połowy pierwszej części uczniowie tworzyć będą zestawy programowe - np. gama, ćwiczenia, etiuda, utwór lub utwór z fortepianem, dostosowując je do możliwości i potrzeb ucznia. Można przy tym wykorzystywać fragmenty danego, dwóch, a nawet więcej rozdziałów, pomysłowość w tej dziedzinie świadczy o naszym twórczym, żywym stosunku do nauczania.

Niniejsza szkoła pomyślana została tak, by uczeń od początku nauki możliwie często grał na lekcjach z nauczycielem w duecie, a od czasu do czasu także z akompaniamentem fortepianu. Wspólne muzykowanie uczy dyscypliny, rozwija muzykalność, uczy zadowolenia, a to jest dla niego ogromną atrakcją. W pewnych przypadkach można je traktować jako swego rodzaju powrót do wspólnego muzykowania, dla obojga, dla ucznia i nauczyciela, po prostu.

W okresie, kiedy dziecko uczy się stawiania palców na chwytni (rozdz. 13, 14), można zastosować grę pizzicato. Grając w ten sposób, może ono lepiej skoncentrować się na lewej ręce i w krótszym czasie przyzwyczaić sobie techniki palców na strunach.

Od rozdziału 22 wprowadzone zostają nowe rodzaje artykulacji - legato, martelé, portato, oraz rytm punktowany. Po raz pierwszy uczeń ma do czynienia z różnorodnością siły dźwięku (forte, piano, mezzoforte, mezzopiano), a także ze stopniowym przechodzeniem z jednej dynamiki do drugiej (crescendo, diminuendo). W części drugiej pojawiają się dwudźwięki z pustą struną. Wprowadzenia flażoletów naturalnych (rozdz. 2) przeszkadzają w "zasypianiu" lewej ręki w I pozycji, stanowią też świetną okazję do przystosowania do typowych zmian pozycji. W tej części podręcznika wprowadzone zostają dalsze szczegóły dotyczące notacji muzycznej, a także bardziej pogłębione wiedze z zakresu zasad muzyki.

Zawiera początkowe ćwiczenia ruchowe, kształtujące prawidłową postawę, ćwiczenia bez instrumentu, stopniowo wprowadza podstawowe elementy techniki gry i pojęcia teoretyczne. Od rozdziału 22 wprowadzone zostają nowe rodzaje artykulacji – legato, martelé, portato, oraz rytm punktowany. Po raz pierwszy uczeń ma do czynienia z różnicowaniem siły dźwięku (forte, piano, mezzoforte, mezzopiano), a także ze stopniowym przechodzeniem z jednej dynamiki do drugiej (crescendo, diminuendo).

Do szkoły dołączony został akompaniament fortepianowy w opracowaniu Mariana Bendyki - w formie wkładki.

Spis treści:

Słowo wstępne

1. Części altówki i smyczka 
2. Ćwiczenia ruchowe bez instrumentu
3. Postawa, trzymanie altówki
4. Ćwiczenia wstępne bez smyczka
5. Trzymanie smyczka
Ćwiczenia ruchowe ze smyczkiem
6. Struny altówki 
Pierwsze pociągnięcia na pustych strunach (D i G)
7. Zasady pisma nutowego 
Puls · Rytm
8. Śpiewamy piosenki 
9. Ćwierćnuty na pustych strunach 
Takt na cztery czwarte · Technika przygotowawcza prawej ręki
10. Ćwiczenia bez instrumentu, przygotowujące do ustawienia lewej ręki
11. Układ lewej ręki
12. Détaché
13. Gra palcami 1, 2 i 3 na strunach D i G z półtonem między palcem 2 a 3
Gra pizzicato · Technika przygotowawcza lewej ręki
14. Gra palcami 1, 2 i 3 na strunach A i C 
15. Granie ćwierćnut górną i dolną połową smyczka
16. Półnuta 
Gra całym smyczkiem
17. Gama G-dur z trójdźwiękiem
Tonacja durowa
18. Podziały smyczka - kombinacje całego smyczka z jego górną i dolną połową
19. Przenoszenie smyczka w powietrzu
20. Gramy 4 palcem
21. Ósemki
Takt na dwie czwarte 2/4· Ćwiczenia i melodie z zastosowaniem ósemek
22. Legato
Gama D-dur
23. Ćwiczenia palcowe na różnych strunach
24. Półton między 1 a 2 palcem
Gama F-dur
25. Interwały
26. Takt na trzy czwarte 3/4
Półnuta z kropką · Przedtakt
27. Martelé
28. Gama C-dur dwuoktawowa
29. Portato
30. Rytm punktowany
31. Zmiany strun w legato oraz détaché
32. Półton między prożkiem a 1 palcem oraz 3 a 4 palcem (układ z bemolem)
Gama Es-dur · Córa nuts
33. Dynamika
Oznaczenia tempa
34. Stawianie palca na dwóch strunach (układ złożony)
35. Półton między 3 a 4 palcem (układ z krzyżykami)
Gama A-dur
36. Słowniczek muzyczny

Spis utworów:
* Żabka
* Taniec misia
* Piosenka ukraińska
* W. A. Mozart - Piosenka francuska
* Kurczątko. Niemiecka melodia ludowa
* W. Karasowa - Zima
* Szewczyk. Czeska melodia ludowa
* A. Komarowski - Piosenka
* J. Haydn - Piosenka
* A. Cofalik, J. Garścia - Małe preludium
* J. S. Bach - Aria z Kantaty chłopskiej
* W. A. Mozart - Menuet
* M. Kaczurbina - Miś z laleczką
* Majowy korowód. Irlandzka melodia ludowa
* Szwedzka melodia ludowa - opr. G. Hegga
* W. A. Mozart - Walc
* F. Schubert - Écossaise
* E. Fomin - Arietta
* J. Haydn - Taniec niemiecki
* D. Kabalewski - Zabawa
* D. Obijalska, M. Wawruk - Turlaj się, piłeczko!
* F. Schubert - Ländler

Tytuł: ABC na altówkę część 1
Autor: Antoni Cofalik opracowanie: Tomasz Pozorski
Stopień trudności: dla początkujących
Instrument: altówka
Notacja muzyczna: zapis nutowy
Wydawnictwo: PWM
Format: 96+24 str., N4, miękka oprawa
Język wydania: polski
ISBN / ISMN: 9790274038625
Kod wydawcy: 13149
Rok wydania: 2025